اقامت حدود شرع بكوش ، و از عجلت احتراز كن ، و از ضجر و قلق و اضطراب دورى كن ، و به قسمت خود قانع باش ، و به تجربهء خود منتفع شو ، و در حال صمت و سكوت متنبّه باش ، و در سخن گفتن سديد « 1 » باش ، و با خصم به انصاف باش ، و نزد شبهه و حيرت توقّف كن و ابلاغ حجّت مىكرده باش ، و نگيرد تو را در امر رعيّت محاباتى و محابايى « 2 » و ملامت ملامت‌كننده‌اى ، و باثبات و تأنى باش و مراقبت و نظر و تدبير و تفكّر و اعتبار به عمل مىآورده باش . و نزد پروردگار خود تواضع و تخشّع « 3 » كن ، و با جميع رعيّت خود مهربان باش ، و حقّ را بر نفس خود مسلّط ساز ، و البتّه مسارعت به ريختن خون مكن كه خونها را نزد خداى عز و جلّ مكان عظيمى هست هرگاه به غير حق هتك آن مىشود . و نظر كن بر اين خراجى كه رعيّت بر آن مستقيم مىشوند ، و گردانيده خداى عز و جلّ آن را جهت اسلام عزّت و رفعت و از جهت اهل اسلام باعث توسعه و جهت دشمن اسلام و اهل اسلام غيظ و از جهت اهل كفر از معاندان ذلت و صغار . پس ، خراج را ميانهء اصحاب آن قسمت كن به حقّ و عدل و تسويه و عموم و شمول ، و رفع مكن چيزى از آن را از شريفى به سبب شرف يا از غنىّ به سبب غناى او ، و بازندارى آن را از يكى از كاتبانت يا از يكى از حاشيه و خاصّه‌ات ، و از آن فرامگير بيش از حدّ احتمال ، و تكليف مكن كسى را به امرى كه در آن شططى « 4 » باشد - يعنى ، مجاوزتى از حدّ بوده . و مردم را همه بر حقّ و راه حقّ دار كه اين جمع‌كننده‌تر است بر الفت ايشان را ، و لازم‌دارتر است رضاى عامّهء ناس را . و بدان كه تو گرديده‌اى به ولايتت خازن و حافظ و راعى زيردستان ، و مسمّى شده‌اند زيردستان تو به رعيّت به جهت آنكه تو راعى ايشانى و قيّم ايشانى ؛ بگير از ايشان آنچه به تو دهند از مقدور خود ، و آن را صرف كن در قوام امر ايشان و صلاح ايشان و تقويم اعوجاج و كجى ايشان ، و عامل‌ساز به ايشان صاحبان رأى و تدبير و تجربه و خبردارى به عمل و علم سياست و عقاب . و واسع گردان رزق را بر ايشان كه اين از حقوق لازمه است بر تو در آن امرى كه متقلّد آن شده‌اى و اسناد آن امر به سوى تو شده ؛ پس ، هيچ شاغلى تو را از آن امر شاغل نباشد و از آن هيچ صارفى تو را

--> ( 1 ) . مر : « شديد . » ( 2 ) . ترس ، احتياط ، ملاحظه . ( 3 ) . فروتنى . ( 4 ) . افراط ، زياده‌روى .